Szadi.kaszubia.com

Zaczarzonô kùgla

Na stancje móm zdrzélnik zarô kòle wërów. Czej ni mògã spac knypsóm knąpë wprzódk i dowslôdë, bez co òbrôz na ekranie mërgô atrakcjowima òbrôzkama. Czej nie lecy amerikańsczi fùtbòl, Erbòwnicë, ani nick wôrtnégò mòji ùwôdżi włącziwóm jaczis ezotericzny karnôl i zdrzã na wróżbiarza z dzywnym mionã tasëjącégò kôrtë i òdpòwiôdającégò na jich spòdlim lëdzóm jaczi zwònią tam z jiwrama. Bróńce Bòże! Nie wierzã w to. Òbzéróm, bò je to czekawô ë prostô ùczba psychòlogie. Wróżbiôrz gôdô gwësné rzeczë a òbzérnik zastanôwiô sã, skądka òn to mòże wiedzec. Jidze tam dozdrzec jich sztrategiã. Pò pierszé, proszą, cobë lëdze zwònilë z prosbą ò przepòwiedzenié nôblëższi przińdnotë. “Co chcesz wiedzec?”. Tedë białka, a czasã chłop jaczi szczestlëwie sã dozwònił gôdô np. “proszã ò doradã we finansach”, “Chcã wiedzec, czë mòja córka mdze dali ze swòjim chłopã czë sã rozlézą”.

-Terô mòckò mëslë ò córce/ dëtkach, jô mdã tasowôł i czej rzeczesz sztop, jô rozłożã kôrtë z òdpòwiescą.

Tak téż sã dzejô i co jakno pierszé wëczëtiwô z kôrtów wróżbiôrz? “Uuu, widzã, że tu je tôczel, nie je dobrze”. Wnetka kòżdô takô òdpòwiesc je prôwdą. Skądka òn to wié? Doch jem nie gôdôł, że córka je pòsztridowónô, że mie fyrma padła, jô blós prosył ò wróżbã, a òn ju widzy, to czegò jô mù nie rzekł! Òdpòwiesc je prostô- żlë të zazwònił z prosbą ò wróżbã tej normalné, że môsz jaczi tôczel, jinaczi të bë nie darwôł zwònic. Ale lëdze w to wierzą, a pò pierszi dobri òdpòwiescë wierzą w pòsobné przepòwiednie.

Dlôcze piszã ò niszowëch programach jaczé lecą pò 10 w nocë? Hewò, wiele z nas pitô terô ò wróżbã na nôblëższi czas. Wiedno wikszé je karno lëdzy co chce wiedzec, jak to mdze za rok. Mdze nen krizys straszny? Mdzemë chòdzëc głodny? Mdze wòjna? A mòże prawie lëdze sã òdmienią? Mòże New Age mô prôwdã, że pò 2012 człowiek przińdze nazôt do Matinczi Rodë i mdzemë żëc w ùbëtkù, bòkadoscë i szczescym? Le nawetka, żlë tak mdze to co mdze przed? Mdze to cerpienié? Mdze to niezgara? Mdze pògòrcha?

Jô nie jem wróżbiarzã, przede wszëtczim temù że nie znajã sã na psychice człowieka. Òni w zdrzélnikù rozmieją rzeknąc, że “je tôczel, ale spòkójno, widzã, że jeżlë mdzesz miôł starã to so pòradzysz. Widzã, że sygnie, że twòja córka mùszi wicy gadac ze slëbnym, czej sã zrozmieją to sã nie mdą sztridowac”. A mòże cos w tim je? Mòże to nôprostszô dorada, leno òblekłô w ruchna z gwiôzdkama, janiółkama, tarotã…

Jedno rzekã… jesmë terô tima lëdzama co mają tôczel i pitają “jak to mdze?”. Mòją pierszą wróżbą je “Uuuu, jô widzã tôczel, nie je dobrze”. Nie darwóm tasowac kôrtów ani wzérac w zaczarzoną kùglã. Sóm fakt zadôwaniô tëch pëtaniów to ùdokazniwô. Za to jakô je òdpòwiesc? Mòże chcemë spróbòwac so òdpòwiedzec na nen nôprostszi ôrt, dëcht jak wróżbiôrz we wzérnikù, leno racjonalno? “Móm tôczel z dëtkama, ale widzã, że jidze so pòradzëc, le mùszi wicy robic, miec wikszą starã”. “Jem z nim pòsztridowóny, le mëszlã, że czej pògôdómë czësto szczero, tej sã pògòdzymë”. “Widzã, że lëdze mają wiedno mni szacënkù jeden do drëdżégò. Ale rozrzeszenim jem jô, mùszã dawac przëmiôr bëcô lepszim człowiekã”.

I tak prawie móm napisóné notérkã bez niżódny głãbszi prôwdë (jo, nie sznëkruj za nią), ani bez ùżëcégò czarzeniô, chòc z dozdrzenim przińdnotë. Chtos mòże sã smiôc, że ne doradë są taczé bez cwëkù, le tu je mòje pëtanié. A spróbòwôł Të rozrzeszëc swój tôczel nôprostszą stegną?

Subiektywne “Kim jesmë”

Mòja notérka, tą razą pò pòlskù, bò napisóné colemało do Pòlôchów. Na dniach mdã miôł starã to skaszëbic.

Jest takie ładne słowo w języku kaszubskim. Brzmi ono pòzdrzatk. Pochodzi od słowa zdrzec czyli patrzeć. Oznacza poglądy. Ma jeszcze inne znaczenie. Aleksander Labuda pisał “Bëło jich wicy jak to na pòzdrzatkù wëzdrzi”- Było ich więcej niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Ponadto pòzdrzatk może oznaczać punkt widzenia, także w znaczeniu przestrzennym. Dzięki tej wieloznaczności użytkownicy języka regionalnego, jak nas w prawie nazwano, mają specyficzny typ tolerancji. Nie jest to agresywna tolerancja, jak ta pokazywana nam w telewizji i internecie, gdzie nie wolno jakiejś grupie powiedzieć złego słowa, choćby prawdy, bo jest to oznaka zaściankowości i wszystkofobii. Kaszubska tolerancja polega na świadomości, że każdy z nas jest kimś innym, wobec tego różnice w sposobie pojmowania siebie i świata są nieuniknione. Myśląc to jegò pòzdrzatk twierdzimy, że ten ktoś ma inny bagaż doświadczeń, był inaczej wychowany, przez co widzi niektóre sprawy inaczej, krótko mówiąc, stoi gdzieś indziej. On mysli swoje i dajemy mu spokój. Można go przekonywać o słuszności naszych poglądów, zaprosić do siebie, żeby zobaczył jak to u nas wygląda, nie można jednak wmawiać mu, że nie ma racji, jeśli sprawa jest z natury subiektywna. A sprawa tożsamości, o której zrobiło się głośno jest bardzo indywidualna.

No właśnie, czasem tak jest, że o czymś robi się głośno. Czasem na jakieś spotkanie kaszubskich działaczy przychodzi lokalna telewizja, która jest tak blisko, że pana redaktora znamy osobiście  i zapominamy o całej sprawie po obejrzeniu relacji w internecie. Czasem jednak po tym  sprawą interesują się ogólnopolskie gazety, a nawet ogólnopolska telewizja. Tak było po konferencji na temat praw Kaszubów zorganizowanej przez Stowarzyszenie Kaszëbskô Jednota, w którym dała do zrozumienia, że chce drobnej zmiany w ustawie, mianowicie wpisania Kaszubów do grona mniejszości etnicznymch zamieszkujących nasz kraj.

Zrobiło się głośno, wypowiadali się różni ludzie, także, a może przede wszystkim spoza organizacji. Pragnę również zabrać głos w tej sprawie. Trudno powiedzieć, czy będzie to głos z zewnątrz, czy ze strony KJ. Jestem najzwyklejszym członkiem bez funkcji, nie mam zamiaru przedstawiać czegoś uznanego przez większość Zarządu, może nawet narażę się niektórym członkom, ale cóż… to mój pòzdrzatk.

O Kaszëbskiej Jednocie, albo ogólnie o czymś co miałoby zrzeszać ludzi mających poglądy narodowe na kaszubszczyznę mówiono już jakiś czas temu. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie dało wyraźnie do zrozumienia, że nie chce, aby Kaszubi czuli się przede wszystkim Kaszubami. Ostatni Spis dał przepiękną możliwość deklarowania podwójnej tożsamości. Można było wpisać, że jest się tylko Kaszubem, tylko Polakiem, lub jednym i drugim w dowolnej kolejności. Akcja Zrzeszenia promowała jednak tylko jedyną słuszną drogę. Osobiście poczułem się odrzucony przez naszą organizację. W etnicznym rozumieniu nie jestem Polakiem, moje poglądy są inspirowane Zrzeszińcami i ich działalnością.  W mojej kaszubskiej drodze wczytywałem się w ich poezję, chętnie brałem do ręki każdy artykuł mówiący  o tym, jak byli traktowani przez ówczesne władze, a także jak potraktowało ich ZK-P. Nie jestem osamotniony w tych poglądach i wielu ludzi, jak ja, chciało zrzeszyć się w jakiejś organizacji, móc stać pod jednym sztandarem. Swoją działalnością nawiązujemy do Zrzeszenia Regionalnego Kaszubów działającego w latach międzywojennych. Zgadzamy się z ideami Floriana Ceynowy- prekursora ruchu kaszubskiego, którego uczciło w zeszłym roku Zrzeszenie. To dziedzictwo zobowiązuje mnie do przyjęcia konkretnej postawy- Kaszuby z narodowości. Wierzę, że Rzeczpospolita Polska- słynąca w czasach swej potęgi z różnorodności i wieloetniczności uszanuje nas jako naród i pozwoli, byśmy mogli wspólnie z innymi obywatelami ją rozwijać. Nie każdy działacz jednak podziela moje poglądy, choć chyba każdy uznaje zasługi Ceynowy (ciekawi mnie, czy gdyby Florian Ceynowa należał dziś do Zrzeszenia, nie zostałby z niego wyrzucony za poglądy…). Niektórzy wymyślają fakty a potem dorabiają do nich własne argumenty, np. dowodzą, że mniejszośc etniczna musi pochodzić z zewnątrz, być allochtoniczna, więc Kaszubi, jako miejscowi (autochtoni) nie mogą być nazywani mniejszością etniczną. W takim razie dlaczego Basków nazywa się grupą etniczną, skoro z ich punktu widzenia każdy inny Europejczyk jest azjatyckim imigrantem?

Niektórzy działacze Zrzeszenia wręcz odcinają się od wszystkiego co związane z KJ. Dlaczego? Czy widzą w tym zagrożenie? Być może. Oczywiście każdy normalny człowiek stuknie się w czoło widząc w dążeniach Kaszubów zagrożenie separatyzmem. Nawet tzw. kaszubscy narodowcy za autorytet uznają Majkowskiego, a każdy kto zna Żëcé i przigòdë Remùsa wie, za jakim państwem opowiadają się Kaszubi. Gdybyśmy chcieli zmian granic musielibyśmy nieźle pozmieniać nasze nastawienie do własnej tożsamości. Narodowość nie oznacza obywatelstwa, a naród kaszubski od czasów Ceynowy miał różne postulaty, ale nigdy nie było to tworzenie własnego państwa. Chyba dość już napisałem na ten temat, tym bardziej, że samo mówienie o takim zagrożeniu jest niedorzeczne. Działacze widzą jednak wciąż zagrożenie. Czym zatem Kaszuby są zagrożone i przed czym Super-Grzędzicki chce nas ustrzec?

Podobnie było z uznaniem kaszubszczyzny za język. Używano dziwnych argumentów, że niby ludzie wiedzą, że to dialekt itd. Dzisiaj starzy Kaszubi są przekonani o tym, że w ustach mają język, nie gwarę, wielu z nich wiedziało to dawniej. Z tożsamością jest tak samo. Wielu spotkałem ludzi, którzy czują się częścią odrębnej grupy, ale mówią to dopiero po dłuższej rozmowie, kiedy są pewni, że rozmawiają ze swoim. Warto dodać, że Kaszubi są praworządni i niektórzy tylko czekają aż zostanie to napisane w prawie, wówczas będą mogli dużo spokojniej o tym mówić. Tak samo jak kilka lat temu z językiem. Nic nie ustrzegło przed naturalnym po wielu latach ucisku rozwojem świadomości odrębności.

Czego jednak się boją wielcy Kaszubi że tak zwalczają kilkudziesięcioosobową grupkę działaczy?

Jeszcze jedna rzecz jest zastanawiająca. Łukasz Grzędzicki w jednym z wywiadów powiedział, że my tego prawa po prostu nie potrzebujemy. Jak dla mnie także go nie potrzebuję, ale widzę, że to jedna z dróg do rozwoju tożsamości Kaszubów. I właśnie ją uznaję za słuszną. Jak argumentuje pan prezes swój pòzdrzatk? Otóż, mamy język, którego uczą się dzieci, mamy placówki, skansen we Wdzydzach… Zamarłem, gdy to usłyszałem. Skansen to opowieść o czymś, czego już nie ma! Jeśli zależy mu na takich Kaszubach- martwych Kaszubach to gratuluję skuteczności, bo pan Łukasz kieruje się prosto na obrany cel. Gdyby pan prezes był łaskaw otworzyć furtkę zagrody w skansenie, wyjść na ulicę i zobaczyć, jak to z kaszubszczyzną jest… ale właściwie po co? Niech spojrzy w lustro i ujrzy wieloletniego działacza oddanego sprawie i nie potrafiącego mówić po kaszubsku. Czy ktoś taki może wymagać , by młodzi posługiwali się  tym językiem? A jeśli język regionalny nam wystarczy, to co oprócz języka jest dla nas ważne?

Nie jesteśmy wrogami Zrzeszenia- wielu działaczy KJ należy do ZK-P. Nie narzucamy nikomu swoich poglądów- checmy reprezentować pewną grupę, której istnienia nie można zaprzeczyć. Jesteśmy częścią narodu kaszubskiego- spadkobierców dziedzictwa Słowian Nadbałtyckich. Jesteśmy za żywą kaszubszczyzną, rozwijaniem jej kondycji przez działanie, a nie przeliczanie na ilość dzieci uczących się kaszubskiego, wszak wszycy wiemy że nie będą one chciały się nim posługiwać po lekcjach. Dajmy możliwość deklaracji każdemu Kaszubowi i niech Kaszubi sami wybiorą kim są i czego chcą. Tak jest według mnie, z mojego pòzdrzatku.

Soctragediô

Zdążëlë wóm wgadac
Dze szczescô waj je môl
Że sygnie leno wòrzta
Dozér i kòc i zófa
Że wòlnotą jich wòlô
Że dobiwôcz je kradélcã
Jak wëmùjkóné dzecë pijeta
Spòlëznowi sprawiedlëwòtë mléczkò
Temù gardzã wama
słabi lëdze

Stegna 2011

pòzytiwnô patrijotizna

pòzytywnô patrijotizna

to wiesołô takô stojizna

nienormatiwné je przeżiwanié

kòżdi mô swòje w ti sprawie dbanié

bò rôz pòwôżno, jak pòlôch z faną

drëdżi rôz z szklónką “za tatczëznã nają!”

wszëtkò je nót- le nié na mùsz- robic

redotą nie zgrzôc sã, smùtkã nie wëznobic

tedë we wszëtczim mùszimë miec miarã

głodnyma nie bëc, le w ùkôzczi miec wiarã

rësznotą jesmë kò doch baro młodą

tej taczé zéwiszcze nama cos pòdwiôdô

sznaps, tobaka, pënkòwanié

mòwë òjców zachòwanié!

Pòdskôcënk pòstdekadeńtów

Jakùż wiesoło je pò ùpôdkù

Jakùż wiesoło nóm

Przódë më dësze chcelë dobiwac

Przódë, czej wiara ba

Dzysô le czëc dolëbôka! wiedno

Dzysô, czej swiata kùńc

Terô tą deją echt pòdskôcony

Terô redotny tuńc

Za czim kòmùda, jiscënk ò dejã

Za czim ùcekac w mit

Czej ju mòżemë òglowò wszëtkò

Czej ju mòżemë jic

Twòrzëc, nie nikwic i nie òbróniac

Twòrzëc swiat co je nasz!

sensacjô

http://www.telewizjattm.pl/index.php/odtworz,2011-03-24,12

Pòd tim pòwrózkã mòże ùczëc ò sensacyjnym òdkrëcym krëjamnotë aùtoła w gminie Wrëkòwò. Òkróm te mòże òbôczëc relacjã z Dnia(ów) Jednotë Kaszëbów.

Rôczã do òbzeraniô!!!!

Ùcék

Czemù jô ùcekł w smrok?

Czemù tã krôjnã przezdrzëstëch mëslów

Mòdro-zelono-spiéwnëch

Jem òpùscył mëslącë że òna je lózô

I rëgnął jem w módny smrok

Dze nicht nie rozmiôł mòji każony gôdczi?

I czëjã krzikanié òd mi dôwny krôjnë

Le jô ju jem na niã za dozdrzeniałi

W swòji smrocznoscë

Tej mie głupio jic

Mësla sobisza

Ach, jak wôżny to dlô mie cząd

chtos nowi òtemknął mie swiat

kòmùs do mégò ùwidza sã rôczba

jakùż snôżi to dlô mie cząd

czej jidã na górã, bë widzec

nié, bë òbzérónym bëc

sobiszowòsc wnetka zdżina

slédnô le òsta egòjistnô dba

Je przez mòje szczescé piãkniészi swiat?

Pòmòrsczé lasë Behemotha

Czej grzëmòtów mòc tnie rëmné niebò w cepłé dnie òb lato

Jô zdrok czerëjã na Bògów

Widzałą i wszechmòcną Rodã

W pòdzãcë za dôr, tacony w môłniów pòtãdze

Prastôri bór ògarnãło nocë zëmno

Chilający deszcz płënie stegnama mòji wsë

Zatacony głãbòk w pòmòrsczich lasach

Deszcz- strëga czëszczącô najã jawernosc

Hewò dzewiãcsetny rok

Wiém, że môl mégò ùrodzeniô

Je nômianą bòkadnieniô òjców kùlturë

Wiém, że móm jima dóné swé serce

Bòleniô a jiscënkù fùlné

W strzébrznëch parmach miesądzowi widnoscë

Wòjôrze mòji sëną bez dãbòwé kneje

Pòspiéwómë na rozeńscé dróg

Cobë w krëwawi biôtce dac òfiarã

Pòsobnô môłń, gromówczi wieczórnô rzoza

Ŭgwësniwô naszą machtnosc

Hénë, òjcowie towarzą nama czësto òd zôczątkù

Rôz pòzdrówk, rôz gòrzu zwãk ze sënégò nieba nóm slą

Szczescé, że w bòrze zwiérza skòpicą

dôwô to trzëmac mòje karno przë zachtny mòcë

halac topòrë, tôrcze i miecze jich czãżczé

A skórkòwé bótë czerwioną namikłé mòdą

na dłudżich nogach wielné mile, le biôjmë do lasów

Pòd lecedła nocë sã schòwac, jesz jedna môłniô przesziwô wszechsmrok

Jak òjca „spij ùbëtno” kładze nas do spikù… jak wôłczi….

Dolmaczënk piesnie “Lasy Pomorza” Behemotha